Blazon


Blazon – fachowe zwroty języka blazonowania, czyli jak opisać własny herb rodowy.

Prawidłowo opisany herb jest nieodzownym elementem heraldyki zarówno historycznej jak też praktycznej. Wprawdzie heraldyka nasza nie ma zbyt bogatego języka blazonu jednakże w podstawowych określeniach należy stosować polskie istniejące i historycznie uznane zwroty w innych przypadkach należy posiłkowac się tłumaczeniami określeń blazonu zachodniego. Potrzeba taka wynika z faktu że wiele nowych herbów gmin lub powiatów posiada blazon pozostawiający wiele do życzenia. Nadrzędnym zadaniem Wspólnoty Heraldycznej Nova Heraldia jest popularyzacja tradycji rodzinnej poprzez obranie i fundację własnego znaku jako ponadczasowego symbolu łączności z przodkami.W zachodniej heraldyce znak taki nazywany jest herbem mieszczańskim lub obywatelskim, u nas bywa pogardliwie herbikiem.

Wstęp

Budowa herbu

Barwy heraldyczne

Figury heraldyczne

Pozycja i położenie elementów w tarczy

Podział tarczy

Kolejność opisu elementów tarczy

Podstawowe reguły heraldyczne

Przykłady blazonowania herbów

Wstęp

Heraldyka, posiada własny język heraldyczny opisu herbów, który nazywamy blazonowaniem. Język ten podporządkowany jest pewnym regułom, które słowami w sposób prosty i plastyczny opisują budowę herbu. Reguły te określają prawidła, którymi rządzą się opisywane herby, stosują pewne określenia techniczne stojące w bezpośrednim związku z obyczajem rycerskim. Można zauważyć pewne różnice w stylu blazonowania pomiędzy heraldyką zachodnią a polską, gdzie w opisie polskim istnieje większa swoboda słowna, stanowiąca pewną odrębność. Częściowo spowodowane jest to niewystarczającym opracowaniem naukowym tego działu nauk pomocniczych historii, co miało wypływa m.in. na skromną spuściznę w zasobie słownictwa języka blazonu. Ponadto, w dawnej Polsce stosowano często w dokumentach dla opisu herbów łacinę, przez co nie zachowało się wiele polskich nazw i określeń heraldycznych, o ile w ogóle istniały. Niemniej podstawowe reguły blazonowania są takie same jak w heraldyce zachodniej. Mamy więc stronę heraldyczną lewą i prawą, przy czym są to strony nie z pozycji patrzącego, lecz od strony trzymającego tarczę herbową. Tarcza może być pochylona w prawo, nawet jeżeli hełm zwrócony jest na wprost. Godło tarczy herbowej ma zawsze swoje własne powtarzające się kształty, które zawsze zwracają sie w określoną stronę, zajmując tym samym zawsze ściśle określone miejsce w tarczy herbowej. Każda postać zwierzęca, ludzka czy innego stworzenia powinna być ukazana z profilu i zawsze zwrócona w prawą stronę heraldyczną. Odwrócenie w lewo jest nadwyrężeniem herbu, co określamy jako formę mniej zaszczytną. Elementy wchodzące w skład godła mają określone położenie. I tak: gwiazdy są sześcioramienne, ale mogą być tak jak w heraldyce angielskiej i francuskiej, pięcioramienne, księżyc jest zawsze w nowiu z rogami do góry, podkowa umieszczona jest barkiem do góry, strzała grotem (żeleźcem) do góry, a miecz ostrzem do góry. Są to położenia heraldyczne naturalne i nie wymagają one opisu, czyli blazonowania. Jeżeli położenie tych elementów jest inne, należy bezwzględnie o tym meldować (meldowanie wyraz języka heraldycznego odniesiony do czynności opisu podziału tarczy, stosowanych barw heraldycznych, pozycji figur i.t.d.) Ze względu na fakt, że blazon powinien być możliwie krótki i zwięzły, nie musimy zaznaczać istnienia tarczy herbowej, ale nie jest to błędem.

Zanim przystąpią państwo do realizacji projektu własnego znaku herbowego należy zapoznać się z podstawowymi zasadami i regułami heraldycznymi. Słowo herb według niektórych znawców tematu zostało zapożyczone od określenia z języka czeskiego erb, co oznaczało dziedzictwo, chociaż określano tym słowem także uzbrojenie. Do języka czeskiego natomiast zostało wprowadzone w okresie średniowiecza z języka niemieckiego, od określenia słowa Erbe, co oznaczało dziedzictwo. Analizując natomiast zachodnioeuropejskie określenia herbu, na przykład niemieckiego wyrazu Wappen, jego etymologię wywodzić należy od słowa Waffen, czyli uzbrojenie. Słowo Wappen w dzisiejszym rozumieniu jest więc oznaczeniem herbu. Jakby nie spojrzeć na pochodzenie źródłowe tego określenia, związane jest ono z uzbrojeniem, gdyż także inne języki wskazują w znaczeniu takiego wyrazu np. armoires (francuski), arms, coat of arms (angielski), arma (włoski, łacina) na jego istotę.

Do góry

Budowa herbu

Herb składa się z następujących elementów.

Tarcza herbowa – element dawnego uzbrojenia ochronnego rycerza w heraldyce służy jako miejsce umieszczenia godła, czyli znaku herbowego. Może mieć kształt tarczy gotyckiej, turniejowej, renesansowej, kartusza barokowego, rokokowego, jednak jest to zależne od epoki powstania danego herbu albo jego stylizacji. Współcześnie używa się najczęściej tarcz gotyckich, zbliżonych do trójkąta, z zaokrąglonymi dolnymi krawędziami, tarcz późnogotyckich z zaokrąglonym dołem, tarcz francuskich, prostokątnych, z małym trójkątnym wypustem u dołu. Pole tarczy może pozostać bez podziału lub podzielone liniami prostymi. Nie bez znaczenia był fakt, że płaska powierzchnia tarczy znakomicie nadawała się do umieszczenia na niej znaków rozpoznawczych. W heraldyce, tarcza herbowa jest jedynym i podstawowym elementem herbu, bez którego herb nie może istnieć. Zazwyczaj jest także zasadniczym i niepomijalnym elementem identyfikacyjnym herbu, do rzadkości należą przedstawienia herbu za pomącą jedynie hełmu z klejnotem, spotykane sporadycznie, zwłaszcza w okresie gotyku (np. zworniki w katedrze wawelskiej). Herb złożony wyłącznie z tarczy herbowej jest nazywany herbem prostym lub niepełnym. Aby herb nazwać można było złożonym lub pełnym, musi on posiadać dodatkowo co najmniej jeszcze jeden inny element jakim jest hełm i klejnot.

Kształty tarcz, jak już wspomniano były uzależnione od panującej mody i stylu epokowego jak też od charakteru heraldyki narodowej.

Według badań historycznych słowo to stosowane w zachodniej heraldyce jest pochodzenia germańskiego od wyrazu „Skild”, a stosowane w niemieckiej heraldyce określenie Schild występuje w innych językach, stąd  shield, scutum, escu (ecu), escutcheon, scudo, escudo. W języku niemieckim istnieje inne zapomniane i niejasnego pochodzenia słowo „Tartsche”. Od tego samego słowa pochodzi również francuskie określenie tarczy „targette”, jak też stosowane w języku angielskim słowo „target”. Także w polskim nazewnictwie określenie to wyparło i zastąpiło słowiańskie określenie osłony woja, zwanej „szczytem”, chociaż jest wciąż używany w języku rosyjskim i czeskim. Ślady dostojeństwa znaku noszonego na tarczy herbowej można odnaleźć w słowach zaszczyt, zaszczytny.

Godło – w polu tarczy herbowej znajduje się znak graficzny inaczej zwany godłem. Jest to element herbu, który w swej wymowie reprezentuje symbolicznie rodzinę. Najczęściej są to figury geometryczne, przedmioty związane z zajęciami rycerskimi (miecz, strzała), przedmioty kultu (krzyż), istoty żywe w całości lub jakaś ich część (ręka, noga) w tym, ludzie zwierzęta rzeczywiste (lew, niedźwiedź, koń) lub fantastyczne (gryf), ptaki (orzeł, łabędź, gęś), rośliny (lilia, róża,drzewo) figury astronomiczne (słońce, księżyc, gwiazda) i inne, których wszystkich wymienienie tutaj nie wydaje się konieczne.

Ważne: ich wygląd, pozycja, miejsce umieszczenia, barwa, podporządkowane są zawsze odpowiednim regułom heraldycznym.

Hełm – element ozdobny, część dawnego uzbrojenia rycerza, nieodzownie związany z dawnym charakterem herbu, jako znaku rycerskiego. Słowo to wywodzi się od germańskiego wyrazu „Helm” w innych językach stosowany jako heaume, helmet, elmo. Określenie to z języka polskiego wyparło starosłowiański wyraz „szłom”, które to słowo jest nadal używane w języku rosyjskim. W czeskiej heraldyce hełm nazywany jest słowem „prilba”, co odpowiadał pokrewnemu słowu polskiemu „przyłbica”, które jednak, chociaż było określeniem dla hełmu, obecnie jest stosowane potocznie choć mylnie dla oznaczenia części składowej hełmu rycerskiego, czyli ruchomej osłony twarzy.

Uwaga !

Ugruntowanie się reguł prawa heraldycznego spowodowało, że hełm w swej konkretnie określonej formie wskazuje na to, czy mowa jest o herbie szlacheckim, czy też mieszczańskim, w w wielu systemach heraldycznych określa ściśle rangę szlachectwa właściciela herbu.

Hełm prętowy jest zarezerwowany dla herbów szlacheckich, natomiast hełm tak zwany dziobowy („żabi pysk”, niem. Stechhelm)dla herbów mieszczańskich. Od tej reguły spotykamy w historii heraldyki wyjątki. Hełm dziobowy, uznawany współcześnie z typowo mieszczański był stosowany również w herbach szlachty. Rozpoczęty w poł. XV w. „Herbarz Scheiblerów” (niem.”Das Scheiblersches Wappenbuch”) ukazuje herby rodów panujących Rzeszy, wyższej szlachty i rycerstwa wyłącznie z hełmami turniejowymi typu „żabi pysk”. Również hełmy prętowe spotykamy w dawnej ikonografii w herbach dumniejszego mieszczaństwa. Współcześnie, choć zwyczaj rozróżnienia tych typów hełmów jest traktowany zwykle jako reguła, spotyka się jednak herby mieszczańskie ozdobione hełmami typu szlacheckiego, rejestrowane zazwyczaj w niezbyt rzetelnych i ulegającym gustom Klientów komercyjnych rolach herbowych. Ukazywany był najczęściej frontem do patrzącego, czyli en face, ale także zwrócony w prawą stronę heraldyczną, to znaczy od strony patrzącego w lewo. Zwrócenie hełmu w lewo oznacza zazwyczaj herb bastarda. W niektórych heraldykach narodowych zwrot hełmu wiąże się z pozycją w hierarchii szlacheckiej. W Wielkiej Brytanii np. hełmy prętowe (o różnej liczbie prętów), srebrne, zwrócone w prawo przysługują wyższej szlachcie – parom, zamknięte (choć często nie w typie „żabi pysk”, lecz w typie XVII wiecznych hełmów „nowej szlachty”) barwy stalowej, zwrócone również w prawo – szlachcie nieutytułowanej (Esquire, Gentry) i mieszczaństwu. Rycerstwo, uprawnione do tytułu „Sir” przed imieniem, używa hełmu stalowego, otwartego ułożonego en face. Szkoccy gentelmeni używają zazwyczaj anachronicznych hełmów garnczkowych, barwy stalowej. Wszystkie te typy hełmów w bardziej ozdobnych przedstawieniach plastycznych miewają zazwyczaj detale (nity, okucia, pręty, naszyjniki) w barwie złotej. Ścisłe stosowanie tej brytyjskiej reguły kłoci się często z ułożeniem klejnotu, który bywa zwrócony w inną stronę niż hełm, co przez klasyczną heraldykę jest uznawane za błąd. Stąd może częste unikanie w brytyjskiej heraldyce stosowania hełmów, i umieszczanie klejnotów na przepaskach luźno lewitujących ponad tarczą herbową, co zresztą również jest sprzeczne z regułami, bowiem wszystkie elemety herbu powinny być narysowane w sposób naturalnie usadowiony bez wrażenia braku grawitacji. Niekiedy na jednej tarczy stosowano dwa, a nawet więcej hełmów. Dwa hełmy umieszczono na tak zwanym herbie aliansowym lub małżeńskim. Wtedy po prawej stronie heraldycznej umieszczano ozdobiony klejnotem hełm męża, który był nachylony w stronę hełmu małżonki. Zazwyczaj stosowano regułę, że z prawej strony heraldycznej umieszcza się hełm osoby dostojniejszej. Przy większej ilości zastosowanych hełmów możemy śmiało powiedzieć, że chodzi o herb szlachty wyższej, arystokracji.
(Zobacz też: Hugo Gerard Ströhl „Heraldischer Atlas”, rozdz. „Der Helm”, jęz. niemiecki, PDF)

 

Kształty hełmów były uzależnione, tak jak wygląd tarczy, od panującej mody i stylu epokowego.

Przypominamy poprzednie stwierdzenie, we współczesnej heraldyce stosujemy regułę, że hełmy w herbach mieszczańskich są zazwyczaj w formie hełmu dziobowego, natomiast hełmy w herbach szlacheckich przedstawiane sę w formie hełmu prętowego.

Hełm umieszczony nad tarczą, oparty jest zawsze o jej górną krawędź. Odstępstwa w heraldykach narodowych.

Hełm ozdobiony jest spływającymi ku dołowi labrami. Hełm może być ukoronowany, ale niekoniecznie, w polskiej heraldyce szlacheckiej trójlistną koroną. Nieraz zamiast korony w heraldyce zachodniej jest to barwna opaska. Istnieje przekonanie, że element ten nie ma większego znaczenia i jest jedynie elementem połączeniowym w uzpełnieniu przejścia pomiędzy hełmem a klejnotem. Jedynie korony rangowe są ważnym elementem składowym herbu szlacheckiego. Niezmiernie ważną regułą jest kierunek, w który zwrócony jest hełm. Przyjęto, że hełm powinien być zwrócony w tą stronę, w którą ustawiony jest klejnot. Chociaż forma i wygląd klejnotu sprawiają nieraz kłopot z ustaleniem jego prawidłowego ustawienia. Hełm powinien pozostawać w zgodności nie tylko stylowej z tarczą, ale również w ich proporcji wymiarowej. Stosunek ten wynosi 1:2 lub 2:3, jednak nieraz hełm maleje na korzyść klejnotu. Wtedy stosunek klejnotu wraz z hełmem do tarczy powinien wynosi  1:1. Hełm musi być zawsze osadzony na tarczy. Oznacza to, że nie może być on zawieszony nad tarczą lub dotykać jej jedynie krawędzią. Także w odniesieniu do barwy hełmów należy stosować przyjęte zasady.

Na zewnątrz hełm powinien być w barwie stali (czyli szary kolor). Srebrną i złotą barwę hełmów stosuje się jedynie w przedstawianiu herbów szlachty tytułowanej, jeżeli takie informacje o danym herbie są historycznie udokumentowane.

Przyjęto także regułę, że wnętrze hełmu jest przedstawiane w barwie purpury lub kolorem ciemnoczerwonym.

Zestawiając kilka herbów jednocześnie, należy przestrzegać zasady heraldycznej polegającej na pochyleniu tarcz i hełmów z klejnotami ku sobie albo herbu mniej dostojniejszego do herbu osoby dostojniejszej. Mimo że w Europie środkowej i północnej hełm jest nierozłącznym elementem tradycyjnego herbu, w heraldyce europejskiej istnieje parę odstępstw od tych zasad. I tak w Europie południowej i zachodniej niejednokrotnie rezygnuje się z zastosowania hełmu w herbie. W Anglii natomiast jest przyjęte, że herb może być przedstawiony bez hełmu, przy czym klejnot wraz z labrami zawieszony jest ponad tarczą. Francuska heraldyka ery napoleońskiej wprowadziła zmianę, zastępując rycerski hełm beretem z piórami.

Heraldyka polska w herbie szlacheckim stosuje głównie złotą koronę tak zwaną szlachecką osadzoną na hełmie.

Nie należy mylić tego wizerunku z koronami rangowymi, które począwszy od XVI wieku stosuje się wyłącznie jako podkreślenie posiadanego tytułu szlacheckiego. W takim przypadku w kompozycji herbu, korony rangowej nie stosuje się razem z hełmem a zawiesza się je pomiędzy. Poza tym, hełmy rzadko stosuje się w herbach miast, gmin lub korporacji. Także w herbach heraldyki kościelnej hełm nie znajduje zastosowania, gdyż zastępuje się go innym nakryciem głowy jakim jest kapelusz duchownego.

Klejnot (Kleinod, Helmzier, crest) określony również jest jako osobisty znak posiadacza herbu, jemu i tylko jemu przypisanego, po znaku w tarczy, czyli godle, jest drugim co do wazności elementem rozpoznawczym właściciela herbu. Może on jednocześnie być powtórzeniem godła, czyli figury z tarczy herbowej. Określenie słowa „klejnot” w polskiej literaturze heraldycznej błędnie odniesione było do samego herbu, co wprowadziło wiele zamieszania w interpretacji znaczenia tego słowa. Klejnot określany był w polskim nazewnictwie także słowem zwieńczenie.

Geneza tej części składowej herbu wywodzi się z okresu wczesnego średniowiecza, kiedy to przystrajanie hełmu garnczkowego było potrzebą ówczesnej sztuki wojennej. Był to element rozpoznawczy na polu bitwy i w walkach turniejowych. Chociaż można pokusić się o stwierdzenie, że ozdoba ta jest tak stara jak sam wynalazek ochrony głowy, hełmu. Poprzez wprowadzenie turniejów rycerskich dekoracja na hełmie stawała się nieodzownym, osobistym elementem konkretnego rycerza. Stosowana na szczycie hełmu ułatwiała ona heroldom identyfikację walczących rycerzy. Dekoracja hełmu była na turniejach wręcz obowiązkowa – pisze o tym Roi Rene w swej „Livre des Tournois”. Element ten nazwano „klejnotem” lub „szczytem”, a określenie to weszło na stałe do języka heraldycznego. Klejnot najczęściej odpowiadał treścią i kolorystyką głównemu elementowi graficznemu, figurze lub znakowi widniejącemu na tarczy herbowej, a więc był jego powtórzeniem, ale nie zawsze tak jest. Klejnot może byc zupełnie inną figurą, charakterystyczną dla konkretnej rodziny lub rodu, bądąc elementem odróżniającym czy wyróżniającym jego posiadacza. Ta część herbu, według heraldyków, obok wizerunku na tarczy (godła) jest najważniejszym elementem budowy herbu. Nieraz zamiast klejnotu w przedstawianych wizerunkach herbów element ten zastępuje się pękiem strusich lub pawich piór. Najczęściej w ilości trzech lub pięciu. Według niektórych heraldyków w przeszłości wiele herbów przedstawianych dziś z pękiem piór w klejnocie, posiadało kiedyś bogate, indywidualne klejnoty. Ukazywanie różnych herbów z ozdobą piór jest wynikiem zaniedbań i oszczędności podczas drukowania dawnych. Jak wykazały badania nad herbarzem Siebmachera, w drukarniach nieraz z powodu braku odpowiedniego wizerunku klejnotu przynależnego danemu herbowi stosowano zastępczo (co uważano za neutralny klejnot) pęk piór pawich lub strusich.

Labry – heraldyka zachodnia stosuje określenia:  Helmdecke,  Laubwerk,  couvertures, lambrequins lub mantling. Hełm ozdobiony jest spływającymi ku dołowi labrami inaczej zwanymi flueronami, czyli jest to artystycznie przedstawiona chusta dawniej chroniąca hełm rycerza przed nagrzaniem od promieni słonecznych. Labry mogą zostać przedstawiane jako fantastyczne ozdoby liściaste lub wstęgowe. W ozdobie hełmu służą do ukazania barw herbowych zastosowanych w konstrukcji herbu. Na przestrzeni wieków pod wpływem upodobań artystycznych epok, forma i wygląd tego elementu ulegały pewnym zmianom.

Choć nie było ściśle określonych reguł, to najczęściej barwiono pokrycia (góra) labrów kolorem pola tarczy, a podbicia spodu (podszewki) kolorem rangowo szlachetniejszego metalu występującego w znaku, lub też pokrycie (góra) kolorem pola tarczy, a podbicia, spód, kolorem znaku (godła).

Reguły te utrwaliły się na tyle, że stały się podstawową zasadą w tworzeniu herbów do naszych czasów. Jednak zawsze służyły do ukazania barw heraldycznych. Ważne jest prawidłowe zastosowanie tych barw. Reguła ta odnosi się do herbów tak zwanych prostych, gdzie występuje jedna farba i jeden metal. Sprawa określenia barw labrów komplikuje się z chwilą, kiedy herb posiada więcej jak jedną farbę, a do tego tarcza herbowa jest dzielona. Wtedy określenie kolejności kładzenia tynktur jest uzależnione od podziału tarczy i znajdujących się na niej elementów. Niekiedy labry mają barwy nie tarczy herbowej, a barwy klejnotu, szczególnie gdy brak łączącej go z hełmem korony.

Korona hełmowa zwana w niemieckim języku blazonowania jako Helmkrone, w pierwszej kolejności ma za zadanie w graficznym wizerunku herbu zatuszowanie przejścia pomiędzy hełmem a klejnotem. W opisie słownym herbu stosuje się określenie, że klejnot wyrasta z położonej na hełmie korony. Zastosowanie korony herbowej jest zarezerwowane w zasadzie dla herbów szlacheckich. W polskiej heraldyce jest to trójlistna złota korona tak zwana szlachecka. W herbach mieszczańskich lub herbach szlacheckich innych krajów, rolę korony przejmuje tak zwana opaska, zrolowany w wianek materiał, z którego wykonane są labry, określona niekiedy w polskim słownictwie nałęczką lub patlikiem, w niemieckiej nomenklaturze znana jako Wulst. Jednakże w heraldyce stosuje się również korony specjalne, określające przynależność stanową z określonym tytułem. Są to korony hrabiowskie, baronowskie oraz mitry książęce. Korony takie z reguły oparte są na górnej krawędzi tarczy herbowej z pominięciem hełmu i faktycznie sygnalizują tytuł arystokratyczny. Stosowanie koron w herbach mieszczańskich nie jest zabronione, jednakże muszą one w sposób widoczny odróżniać się od korony szlacheckiej lub rangowej. Osiąga się to poprzez zmianę jej wyglądu jak też zastosowanie innej barwy.

Dodatkową ozdobą herbu było udekorowanie tarczy herbowej orderem zwisającym u dołu tarczy herbowej na wstęgach, pasach lub łańcuchach. Ponadto pod tarczą herbową podkładało się lub umieszczało obok niej emblematy sprawowanego urzędu nadwornego lub ziemskiego, takie jak klucze szambelańskie, podskarbińskie czy czasze cześników. Ozdobami herbów bez istotnego znaczenia heraldycznego są: trzymacze w formie postaci alegorycznych lub zwierząt, podtrzymujące tarczę, klejnot lub koronę. Dalej płaszcze i namioty barwne oraz dewizy herbowe na wstęgach pod tarczą, które jako prosta recepcja okrzyku bojowego znane są jako proklama, czyli zawołanie, wprowadzone jako snobizm heraldyczny XIX wieku. Chociaż zawołanie czy też proklama są istotnym elementem pierwotnego herbu polskiego, nie odegrały one większej roli w jego tworzeniu.

Zawołanie, czyli proklama jest natomiast istotną treścią nazwy rodowej wielu rodów szlacheckich. Nie stoi ona, jak już wspomnieliśmy, w żadnym związku z wyobrażeniem herbowym, ale używana jest zawsze razem z nim. Mimo tego, źródła heraldyczne pisane zawsze odróżniają zawołanie od herbu z uwagi na przypadki, kiedy herb posiada oddzielną nazwę. Niemniej należy pamiętać, że jeden ród mógł posługiwać się kilkoma zawołaniami, wytwarzanymi w miarę powstawania innych gałęzi tego samego rodu i wówczas wspólny im jeden herb dla całego rodu będzie miał różne nazwy dla owych nowych gałęzi. Wynika z tego, iż zawołanie rodu było ową pierwotną wspólnotą określającą przynależność nie tylko terytorialną, ale także plemienną grupy ludzi wywodzących się z tego samego pnia. Także dzisiaj fundując nowy herb mieszczański, istnieje opcja okręślenia go własną nazwą.

Do góry

Barwy heraldyczne

Tarcza herbowa w swej konstrukcji powstaje poprzez kładzenie w odpowiedniej kolejności poszczególnych warstw tynktur (farb) na polach dzielonych liniami. W pierwszym rzędzie zostaje kładzione podłoże (herb prosty), na którym leży główna figura zaopatrzona inną tynkturą (pamiętajmy o regule alternacji, że nie można kłaść metalu na metal). Następnie figura taka może ona zostać obłożona innymi elementami.

Barwy heraldyczne, zwane tynkturami, jako elementy składowe godła i tarczy herbowej są kolorami farb stosowanymi jako określenie barw elementów herbu. Kolory heraldyczne (od łacińskiego tinctura heraldica) nazywamy tynkturami (niekiedy spotkać można takie określenia jak: powłoka, emalia lub szmelc). Do tynktur zaliczamy trzy podstawowe grupy: barwy (farby), metale i futra.

W publikacjach czarno-białych reprodukcji herbów stosuje się specjalny zabieg graficzny umożliwiający określenie barw heraldycznych, zwany szrafowaniem. Metoda ta oddającą barwy heraldyczne tynktur zastosowanych w przedstawieniu graficznym herbów po raz pierwszy w XVII wieku zastosowali heraldycy Sancta i Colombiere. Nazwa ta wywodzi się od niemieckiego słowa. Schraffierung – kreskowanie.

W swej początkowej formie, do połowy wieku XIV, stosowano, jak już wspomniano, cztery podstawowe barwy, a mianowicie:

Czerwona (gueules lub gules, słowo pochodzi z języka perskiego). W skali szesnastkowej przedstawiany zazwyczaj jako #FF0000, w skali RGB 250,0,0

Kolor czerwony w technice szrafowania: kreskowanie liniami pionowymi.

Błękitna lub niebieska (azur)

Kolor niebieski w technice szrafowania: kreskowanie równoległymi liniami poziomymi. W skali szesnastkowej zazwyczaj jako #0000FF, w skali RGB: 0, 0, 255

Zielona (vert albo sinople)

Kolor zielony w technice szrafowania: kolor ten przedstawia się  równoległymi kreskami ukośnymi z lewa od góry, do prawa ku dołowi. W skali szesnastkowej #009600, RGB: 0, 150, 0

Czarna (noir lub sable).

Kolor czarny w technice szrafowania barwę tą przedstawia się jako czarny kolor lub jako kombinację równoległych

kresek pionowych i poziomych, tworzących kratkę.

Heraldyka średniowieczna nie znała żadnych odcieni i innych barw. Sytuacja ta zmieniła się dopiero z chwilą, kiedy barwy wojenne zatraciły swoje znaczenie militarne, a znaki herbowe stały się wyłącznie symbolem przynależności klasowej.

Dołączono wtedy barwy:

Purpurowa

Kolor purpurowy w technice szrafowania: kolor ten przedstawia się poprzez kreskowanie równoległymi liniami skośnymi z prawa od góry do lewa ku dołowi. W skali szesnastkowej #AA00AA, RGB 170,0,170

Pomarańcz

Kolor pomarańczowy zwany Orange, określenie z nazewnictwa francuskiego. Szrafowanie równoległymi kreskami skośnymi z prawa od góry do lewa ku dołowi, położone są na liniach pionowych. Jest to więc odbicie lustrzane koloru brązowego

Szary, kolor popiołu (franc. Cendree) – szrafowane za pomocą przerywanych linii pionowych i poziomych tworzących wzór plecionki;

Barwa naturalna. – barwą „naturalną” zastosowano pokrywając nią figury i postacie ludzi, niektórych zwierząt, drzewa, rośliny, mury, budynki itp., bez szrafowania

Cielisty (ang. Carnation) – kolor ludzkiego ciała, bez szrafowania

Biały – zazwyczaj biel symbolizuje w heraldyce srebro, sporadycznie spotykana jest jako barwa biała, co jest zaznaczane w blazonie, np. w kołnierzach turniejowych brytyjskiej rodziny królewskiej czy barwie rumaka w herbie Dolnej Saksonii. Nie wszyscy heraldycy są zgodni co do faktycznego występowania tej tynktury. Jej istnienie sugeruje Arthur Fox-Davies w „A Complete Guide to Heraldry”. Niektórzy heraldycy uważają, że niekiedy barwa biała w niektórych herbach jest w rzeczywistości barwą naturalną (proper)

Różowy – kolor rzadko spotykany w poprawnych heraldycznie herbach. Wprowadzony przez Herolda Kanady w herbie byłej premier Kim Campbell, w Polsce występuje w herbie arcybiskupa Henryka Hosera.

Heraldyka brytyjska i francuska wyróżniają dodatkową grupę tynktur tzw. brudnych (ang. stains-plamy):

Morwowy (ang. Murrey, fr. Mure) – kolor zbliżony do purpury, szrafowane ukośną kratką: W skali szesnastkowej #8C004B, RGB: 140, 0, 75

Krwisty (ang. franc. Sanguine) – czerwień o krwistym odcieniu, szrafowane równoległymi kreskami ukośnymi z lewa od góry, do prawa ku dołowi i kreskami poziomymi. W skali szesnastkowej #BE0000, w skali RGB: 190, 0, 0.

Brązowy (ang. Tenne, franc. tenne) – brąz o odcieniu ochry, szrafowane równoległymi kreskami ukośnymi z lewa od góry, do prawa ku dołowi i kreskami pionowymi;

Kolor nieba (ang. Blue celeste) – błękit o odcieniu nieba, w skali szesnastkowej #96C8FA, RGB 150, 200, 250.

Dalej do tynktur zaliczyć należy metale. W klasycznej heraldyce były  tylko dwa metale:

Złoto (or) Kolor złoty przedstawiony jest kropkami rozsianymi po tarczy.

Srebro (argent). Kolor srebrny jest przedstawiony bez kreskowania lub innych znaków.

Obecnie sporadycznie spotyka się dodatkowe metale, niewystępujące w heraldyce klasycznej:

Platyna – przedstawiana jak srebro, występuje chyba tylko w herbie Kolumbii.

Stal

Miedź – występuje sporadycznie w heraldyce Kanady

 

Barwę złotą maluje się farbą jaskrawo żółtą, a srebrną barwą białą. W starych przekazach heraldycznych odnaleźć można receptury przygotowania mieszanek farb w celu uzyskania potrzebnej tynktury. Przy bardziej okazałych dziełach stosuje się techniki pozłotnicze, często z użyciem prawdziwego zlota i srebra, w formie płatków lub proszku, lub wysokiej jakości farby metaliczne imitujące zloto lub srebro.

Trzecią grupą są futra. Zaliczamy do nich skóry takich zwierząt jak:

gronostaj (hermelin lub ermine)

kuna (fouine),

 łasica (vair)

soból (zibelin).

W heraldyce zachodnioeuropejskiej występują pewne formy wypełnienia tarczy zbliżone swym charakterem do futer: są to m.in. łuska (ang. Scaly / Escaillé, fr. Papelonné), pióra (ang. Plumetty, fr. Plumeté), skrawki czerwonego sukna (Découpé), złoty haft (Paillé). Pewne podobieństwo w swym charakterze do futer mają zdobienia tynktur, zwane damaskinażem. Nie są one wszakże ujmowane w blazonowaniu herbu i stanowią czysto artystyczną dekorację, wypełnieniajacą puste powierzchnie. Damaskinaż szczególnie popularny jest w heraldyce niemieckiej i szwajcarskiej, zwłaszcza okresu renesansu. Występują dwa zasadnicze typy ornamentów – roślinne (wici roślinne, floratury) i geometryczne (kratki, ukośne kratki). W niektórych herbach np Hohenzollernów, damaskinaż wszedł na stałe do heraldycznego przedstawienia.

Heraldyka zachodnioeuropejska, zwłaszcza brytyjska i francuska, zna wiele odmian  podstawowych futer, np. przedstawianych niejako w negatywie, lub z wprowadzaną dodatkową barwą. Odmiany te nie są spotykane w polskiej heraldyce.

Wprawdzie nie stosuje się ich zbyt często na tarczach herbowych, ale występują niekiedy w heraldyce zachodniej, najczęściej zastosowane są jako podbicia formacji uzupełniających herb, w postaci „płaszczy” lub „namiotów”. Gronostajem, dla przykładu, podbite są płaszcze herbów królewskich i książęcych, a także płaszcze herbowe hiszpańskich grandów. Futra w swej przydatności mogą zostać zestawione zarówno z metalami, jak i z farbami.

Według reguł heraldycznych nie należy kłaść metalu na metal jak też farby na farbę.

Przyjmuje się stosowanie jednego metalu i jednej farby, w niektórych przypadkach dwóch farb.

Historycznie rzecz biorąc, przyjęto, że barwami dominującymi w heraldyce polskiej są czerwień i srebro, w szwedzkiej natomiast błękit i złoto, w niemieckiej że są to złoto, czerń i czerwień. Właściwie stosowane barwy w heraldyce poszczególnych krajów są niejednokrotnie uzależnione od zwyczajów i tradycji lokalnej.

 

 

Do góry

 

Figury heraldyczne

Dokonując selekcji w określaniu pierwszeństwa przedstawiania części herbu, należy być zorientowanym w ważności i rodzaju poszczególnych elementów herbu i ich nazewnictwie. I tak dzieląc te elementy na klasy, rozróżniamy następujące podziały. Figury geometryczne, postacie ludzkie, postacie fantastyczne i mitologiczne, zwierzęta, rośliny oraz krzyże. Z chwilą gdy mamy do czynienia z więcej jak jedną farbą zastosowaną na elemencie tarczy (patrz klasy), każda część musi zostać wymieniona z osobna. W zaawansowanym języku heraldyki zachodniej także poszczególne klasy, elementy i ich części posiadają własne nazewnictwo.

Jak wiadomo, dla każdej figury istnieje ogólnie przyjęta forma jej wyglądu. Chociaż heraldyk czy malarz, który wykonuje herb z opisu słownego (blazonowanie), tworzy swój własny twór artystyczny. Jednakże lew jest zawsze lwem i dobrze oddany rysunek tego zwierzęcia niezależnie od twórcy będzie odzwierciedlał charakter tego zwierzęcia. Także małe różnice dotyczące koloru części ciała, ozdób, przedmiotów trzymanych w łapach lub też ich pozycji muszą zostać wymienione (meldowane). Pozycja tych figur, ich kierunek, różnice w barwie, nazywamy atrybutami. Można je uporządkować, określając ich pozycje, uwzględniając dodatki elementów towarzyszących, jak też fakt towarzyszenie innym figurom.

Dalej, grupy figur występujące razem lub w swojej bliskości w konstrukcji pola tarczy muszą zostać również meldowane zgodnie z zasadą kolejności kładzenia warstw tynktur, z uwzględnieniem zalecenia, że opis następuje od centrum tarczy na zewnątrz, z góry ku dołowi, z prawej do lewej strony. Przy czym należy starać się odróżnić figury tego samego gatunku od kombinacji różnych figur. W opisie grup figur tego samego rodzaju, obok ich przynależności do konkretnego gatunku pewną rolę odgrywają dodatkowe opisy tych elementów.

A więc ich ilość, miejsce ich usadowienia, ułożenie np. w pas lub w belkę, pozycja pojedynczych figur, ich położenie, np. zwrócone do siebie, zwrócone od siebie, ułożone na przemian itd. Im więcej figur w grupie, tym istnieje więcej możliwości kombinacji ich usadowienia w polu tarczy.

W każdym bądź razie należy opisać każdą figurę reprezentująca daną grupę, poprzez jej nazwanie, określenie koloru, określenie jej wariantu oraz jej atrybutów.

 

 

Do góry

Pozycja i położenie elementów w tarczy

Jeżeli ustaliliśmy kolejność kładzenia zastosowanych tynktur, możemy przystąpić do określenia pozycji figur. Jest to łatwe, kiedy kolejność kładzenia farb jest jasna do ustalenia. Sytuacja zmienia się, kiedy farby leżą jedna obok drugiej, wtedy także figury w opisie muszą zostać opisane jedna obok drugiej. Stosuje się zasadę, że z grupy figur musimy sprawnie wyłuskać centralną dominującą grupę figur, określając ją z nazwy. Polskie nazewnictwo heraldyczne nie posiada tak bogatego zasobu określeń jak zachodnia heraldyka, dlatego też nie będzie błędem zapożyczenie ich z tłumaczeń określeń heraldyki francuskiej czy niemieckiej na język polski. Niekiedy w opisie słownym jakiegoś herbu bardzo pomocnym materiałem są inne podobne herby pochodzące od pokrewnej rodziny, wtedy łatwiej zrozumieć zmiany, jakie tam wprowadzono, jak też kolejność opisu poszczególnych elementów herbu. W przypadku występowania na skraju tarczy herbowej, np. podstawy czy głowicy, na których naniesione są inne elementy figur, traktujemy je jako elementy drugorzędne także w blazonowaniu. Głównym zadaniem pozostaje jednak nadal określenie kolejności obszarów zastosowania farb, jak też figur głównych i bocznych.

Jednak istnieją także herby, które posiadają tylko jedną tynkturę, na których naniesione są małe figurki lub wzory. Określa się wtedy, że figury te są rozsypane lub posiane. Moga to być róże, lilie, kule, itd.

W przypadku gdy w polu tarczy herbowej mamy więcej jak jedną tynkturę, wtedy najczęściej istnieje jedna figura główna, która jest wtedy łatwa do określenia. Przykładem mogą być takie figury jak lew, orzeł, gryf które w tarczy herbowej ustawione są zawsze w prawą strone heraldyczna. Inne ustawienie jest nadwyrężeniem takiej figury i wymaga blazonu celem określenia jej kierunku zwrotu. Jednakże spotkać można również inne figury, na przykład formy geometryczne zwane figurami zaszczytnymi heraldycznymi. Są one bardzo podobne do figur powstałych w wyniku podziału tarczy i mogą także być obłożone innymi elementami. Zaliczyć do nich możemy figury powstałe właśnie w wyniku zastosowania linii prostych łączących skraj tarczy, np. podział w słup, pas, ale nie tylko. Mogą one być także oddalone od skraju tarczy, co skomplikuje nieco określenie ich odpowiedniej kolejności w ich opisie.

Jeżeli w kombinacji grupy figur mamy do czynienia z różnymi figurami, które posiadają jednak taką samą barwę, fakt ten wymieniamy na końcu. Zasadą jest, że opis taki powinien być krótki i zwięzły. W przypadku kiedy części lub ćwiartki herbu są opisywane pojedynczo, należy zachować regułę kolejności numerowej ich występowania w tarczy. W prostym podziale tarczy herbowej (w pas, słup, w skos) na pierwszym miejscu melduje się rodzaj podziału, nastepnie kolor tynktur

Np. tarcza dzielona w słup, niebiesko-złota. Wynika z tego że tarcza dzielona linia pionową prawą połówkę ma niebieską, lewa złotą.

Uwaga reguła prawej i lewej strony heraldycznej !

 

Do góry

Podzial tarczy

Podział tarczy herbowej jest kombinacją różnych części pól powstałych poprzez podział liniami, na których umieszczono różne barwy heraldyczne lub figury. Struktura tych kombinacji nazywana jest podziałem tarczy herbowej. Istnieje kilka wariantów, jak można dokonać podziału tarczy herbowej. Celem lepszego zrozumienia kolejności poszczególnych kroków w opisywaniu herbu, usuńmy wszelkie figury z pola tarczy herbowej. Podział tarczy herbowej dokonany jest poprzez zastosowanie linii, które dotykają skraju tarczy. Jest to podział poziomy, pionowy, kombinacja podziału poziomego i pionowego, podział skośny, kombinacja podziału skośnego lewego i prawego, kombinacja podziału skośnego z poziomym i pionowym podziałem, skośny podział za pomocą innych figur geometrycznych, linii falowych lub łamanych. Istnieje również możliwość zastosowania w polu tarczy herbowej futer. Problemem w dobrym opisie herbu może stać się prawidłowe rozeznanie typowego podziału tarczy liniami od nazwania niezależnych od podziału, określonych części tarczy. Chodzi o stwierdzenie, czy mamy do czynienia z ćwiartkami (częściami) powstałymi na skutek podziału tarczy herbowej liniami, czy też już z określeniem geometrycznej figury heraldycznej. Mając przed sobą określony herb, próbujmy stwierdzić, czy tarcza ta składa się z konkretnych części (ćwiartek), zliczmy ich ilość, jak też nazwijmy je, opisując ich pozycję w tarczy herbowej.

Jak już wspomnieliśmy, herb jest kombinacją pól powstałych na skutek podziału liniami prostymi, pokrytych tynkturami lub różnymi figurami. Struktura taka nazywa się podziałem. Przyjęto kilka wariantów, w jaki sposób dokonać można podziału tarczy herbowej. Nie należy jednak mylić sposobu podziału tarczy gdzie np. określenia w pas i w słup *odnosząsię do pozycji linii zastosowanych w podziale, z powstalymi z tego podziału polami tarczy. Uwzgledniając zastosowanie linii prostych uzyskamy natępujące podziały.

Tarcza dwudzielna: dzielona pionową linią prostą przez środek tarczy, podział w słup,* poziomą linią prostą przechodżcą przez środek tarczy, podział w pas*, skośną linią prostą od górnej prawej krawędzi nazywamy w skos, skośną linią prostą od górnej lewej krawędzi nazywamy z lewa w skos. Są to tarcze herbowe dwudzielne które poprzez zastosowanie podziału jedną linią prostą uzyzskały dwa pola.

Tarcza trójdzielna: dzielona dwoma równoległymi pionowymi liniami, stosunek 3/3 części w odniesieniu do szerokości górnej krawędzi tarczy określana również jako trójdzielna w słup.Tarcza dzielona dwoma równoległymi poziomymi liniami prostymi stosunek 3/3 części w odniesieniu do wysokości tarczy, określana również jako trójdzielna w pas. Są to tarcze herbowe trójdzielne które poprzez zastosowanie podziału dwoma liniami uzyskały trzy pola.

w krzyż, krzyżem w skos, w gwiazdę (mątew), w rosochę (roztok), w roztok na opak,

 

Do góry

Kolejnosc opisu elementow tarczy

przykład blazonowania (herb Williama Szekspira)

Uwaga strona heraldyczna prawa i lewa !

Kolejność meldowania ćwiartek (kwater) lub części powstałych po podziale tarczy odbywa się według zasady, że ćwiartka prawa przy głowicy tarczy jest wymieniana na pierwszym miejscu. Dalszy opis odbywa się więc dalej od ćwiartki przy głowicy z prawej strony do lewej, opis drugiego rzędu rozpoczynamy znowu od prawej strony. Tak samo w efekcie podziału, dwa razy w słup i dwa razy w pas, powstałe ćwiartki wymieniamy według tego samego schematu.

Przy podziale, gdzie powstają ćwiartki lub więcej pól, należy wymienić rodzaj podziału i pozycję powstałych figur lub ćwiartek

Np. w tarczy herbowej dzielonej w krzyż (także skosem w krzyż) w ćwiartkach 1 i 4, w srebrnym polu czarny orzeł, w ćwiartkach 2 i 3 w czerwonym polu, złoty kroczący lew trzymający w prawej łapie topór złoty.

Jeszcze prościej blazonujemy tak: W krzyż, 1 i 4 w złotym czarny orzeł, 2 i 3 w czerwonym, złoty lew kroczący w prawej łapie złoty topór. Pozycji lub kierunku, w którym zwrócony jest orzeł i lew, nie mamy potrzeby meldowania, jeżeli ich pozycja jest heraldyczna (lew i orzeł jest zwrócony zawsze w prawą stronę heraldyczną, zwrócenie w drugą stronę jest nadwerężeniem herbu i wtedy musimy pozycję tą meldować).

W podziale tarczy na przykładowo dziewięć pól, opis rozpoczynamy od górnego prawego pola w lewo, następnie drugi i trzeci rząd opisujemy na tej samej zasadzie. Jednakże opis słowny stosuje się według kolejności podziału tarczy opisanej powyżej, dodatkowo dokonujemy określenia słownego co do pozycji opisywanych części powstałych elementów. Wprawdzie heraldyka polska nie ustaliła dokładnie tych określeń, można jednak przyjąć ich przetłumaczone odpowiedniki z określeń heraldyki zachodniej.

Uwaga strona heraldyczna lewa i prawa !

Obok określeń polskich nieraz podwójnych, podajemy odpowiedniki francuskie !

I tak według kolejności elementów powstałych przy podziale tarczy herbowej, przyładowo na dziewięć części, odpowiednio do ich numeracji stosujemy następujące określenia.

Pola 1,2,3 nazywamy – głowica, lub czoło (chef)

Pola 1 i 3 nazywamy – narożnik lub kwatera (canton) głowicy lub czoła (dextre et senestre du chef )

Pole 1 nazywamy – prawy narożnik lub prawa kwatera głowicy lub czoła (dextre du chef)

Pole 3 nazywamy – lewy narożnik lub lewa kwatera głowicy lub czoła (senestre du chef)

Pole 2 nazywamy – środkek głowicy lub czoła (point du chef)

Pola 4,5,6 nazywamy – pozycja pasowa lub środkowa ,(centre)

Pole 5 nazywamy – pozycja sercowa lub pozycja środkowa (centre)

Pole 4 nazywamy – bocznik prawy lub pozycja flankowa prawa ( flancs dextre)

Pole 6 nazywamy – bocznik lewy lub pozycja flankowa lewa ( flancs senestre)

Pola 7,8,9 nazywamy – podstawą lub dołem ( pointe)

Pola 7 i 9 nazywamy – narożnik lub kwatera (canton) podstawy (dextre et senestre de la pointe )

Pole 8 nazywamy – środek podstawy lub dołu (point du pointe)

Pola 1,4,7 nazywamy – prawa flanka lub prawy bocznik ( flancs dextre)

Pola 2,5,8 nazywamy – pozycja słupowa lub środkowa ( centre quartiers)

Pola 3,6,9 nazywamy – lewa flanka lub lewy bocznik ( flancs senstre)

W tak powstałych polach mogą zostać umieszczone powtarzające sie figury których pozycję określa się jako:

W polach 1,2,3 określone są jako w pozycji głowicy lub czołowej (rengees en chef)

W polach 4,5,6 określone są jako w pozycji pasowej ( rengees en fasce)

W polach 7,8,9 określane są jako w pozycji podstawy lub spodu ( rengees en pointe)

W polach 2,5,8 określane są jako w pozycji słupowej ( rengees en pal)

W polach 1,4,7 określane są jako w poyzcji flankowej lub bocznikowej prawej ( rengees en flancs dextre)

W polach 3,6,9 określane są jako w pozycji flankowej lub bocznkowej lewej ( rengees en flancs senestre)

W polach 1,5,9 określone są jako w pozycji skośnie na lewo w dół ( en bande)

W polach 2,5,7 określane są jako w pozycji, skośnie na prawo w dół ( en barre)

Figury umieszczone w pozycji pól 1,3,5 a więc dwie ponad jedną określamy blazonem , trzy w pas w pozycji 2 i 1 (deux et un)

Figury umieszczone w pozycji pól 2,7,9 a więc jedna ponad dwoma określamy blazonem, trzy w pas w pozycji 1 i 2 (mal ordonnees)

Figury umieszczone w polach 2,4,5,6,8 określamy pozycją w krzyż ( en croix)

Figury umieszczone w polach 1,5,9,,3,7 określamy pozycją krzyżem w skos (en sautoir)

Figury umieszczone w polach 1,3,,5,8 określamy pozycją w rozstrój (en pairle)

Figury umieszczone w polach 1,2,3,4,6,7,8,9 okreslamy pozycja w otok ( en orle)

Figury umieszczone w polach innej kombinacji ułożone w pas, określamy odpowiednio do ilości figur w rzędzie.

Tarczę herbową dzielimy następującymi podstawowymi cięciami :

W pas ( le bande)

W słup (le pal)

W skos (la bande)

Z lewa w skos (la barre)

Stosując wyżej wymienione podziały uzyskujemy podstawaowe zaszczytne figury heraldyczne jakimi są :

Pas, słup, wstęga (skos) , głowica, podstawa, krokiew, roztrój, szpica (ostrość), klin, promień, krzyż, krzyż w skos, skraj, otok, krukwa i.t.d.

Ważne ! Takie figury jak słup, pas, skos (wstęga) zajmują nie więcej jak jedną trzecią powierzchni tarczy.

Zaszczytne figury heraldyczne takie jak: słup, pas, skos, (wstęga), wystepuja dodatkowo w formach zwężonych dla których można zastosować określenie wycieńczone. W stosunku do figur słup wycięczony, pas wycieńczony, wstęga wycięczona (skos), istnieje trzeci stopień nowo powstałych odmian nazywanych odpowiednio : drąg, listwa, nić. Odpowiednik jezyka francuskiego ( vergette, fasce en devise lub burelle, cottice lub buton, trangle)

Tarcze mogą uzyskać także inny podział poprzez zastosowanie wiekszej ilości cięć co spowoduje powstanie innych figur. Należy wtedy podać wielokrotność i kerunek ( sposób ) dokonanego podziału. Tarcza taka może być pręgowana np. sześciokrotnie w słup, wpas, na lewo w pas, na prawo w pas ( pale ou vergette) (fasce ou burelle) ( bande ou cottieo, barre)

Do zaszczytnych figur heraldycznych pierwszego rzędu, powstałych przez zastosowanie cięć liniami prostymi, zaliczmy także krzyże.

Krzyże tarczowe, dochodzące do krawędzi tarczy, proste i skośne (la croix, le sautoir)

Krzyże tarczowe zamkniete, nie dochodzce do krawędzi tarczy proste i skośne (croix alaiyee, ou alaissee) ( sautoir alaize ou alaisse)

Bordura, zwana skrajem tarczy (la bordure)

Inne figury to :

Krokiew – tarczowa, kiedy jej ramiona dotykają krawędzi tarczy (le chevron)

Krokiew na tarczy, zwana również zamknięta, kiedy jej ramiona są zamknięte ( chevron reccourci)

Krokiew wycieńczoną na tarczy, taka której ramiona są węższe niż w krokwi tarczowej nazywamy według starych określeń krokwią lub zwężoną. (etaye)

Ćwiertnia to figura powstała po podziale tarczy w krzyż

Kanton to figura powstała z podziału tarczy na dziewięć części (le canton)

Kanton lewy – umieszczona w pozycji głowicy po lewej stronie heraldycznej (le canton senestre)

Kanton prawa – figura umieszczona w pozycji głowicy po prawej stronie heraldycznej (le canton dextre)

Wolna ćwiartka figura mniejsza jak kanton ktorej pozycja jest podobna jak kantonu

Otok – figura przedstawiona jako wewnętrzny pas wokół tarczy nie dotykający jej krawędzi ( le orle)

Skraj – figura przedstawiona jako wewnętrzny pas wokół tarczy dotykający jej krawędzi

Klin – figura powstała poprzez zastosowanie cięcia dwoma liniami skośnymi wychodzącymi z górnej krawędzi tarczy w środkowym jej odcinku o podstawie nie większej jak 1/3 szerokości tarczy, liniami biegnącymi do środka w dół tarczy, połączonymi w punkcie środkowym pozycji podstawy (e pile). Klin w odróżnieniu od szpicy (ostrości) swoje ostre zakończenie skierowane ma ku dołowi a podstawa tej figury wynosi nie wiecej jak 1/3 szerokości tarczy. Poprzez zmiane jej długośc, pozycji i wyglądu klina powstają inne (kliny) figury.

klin wygięty do wewnątrz, linie boczne wygiete do wewnątrz

klin wygiety na zewnątrz, linie boczne wygiete na zewnątrz

klin skrócony, linie boczne skrócone

klin skrócony wygięty do wewnątrz, linie boczne skrócone wygiete do wewnątrz

klin skrócony wygięty na zewnątrz, linie boczne skrócone wygiete na zewnatrz

klin na opak skrócony,

klin na opak skrócony wygiety do wewnątrz,

klin na opak skrócony wygiety na zewnątrz,

klin prawy głowicy, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin lewy głowicy, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin górny prawej flanki, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin górny lewej flanki, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin prawy podstawy, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin lewy podstawy, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin dolny prawej flanki ,jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

klin dolny lewej flanki, jedna z 8 figur heraldyczna powstałych wskutek podziału tarczy liniami prostymi w krzyż i krzyżem w skos w tak zwanej tarczy przeklinowanej.

Szpica – znana również jako ostrość, określenie figury heraldycznej powstałej poprzez zastosowanie cięcia tarczy herbowej dwoma liniami skośnymi wychodzącymi z krawędzi całkowitej szerokości podstawy tarczy, złączonymi w środku gónej krawędzi tarczy. Szpica w odróżnieniu od klina swoje ostre zakończenie skierowane ma ku górze a jej podstawa jest szerokością tarczy. Istnieją różne odmiany tej figury.

szpica prawa – szpica której podstawa znajduje sie na lewej krawędzi tarczy a wierzchołek opiera się na środkowej częsci prawej krawędzi tarczy

szpica lewa – szpica której podstawa znajduje sie na prawej krawędzi tarczy a wierzchołek opiera się na środkowej częsci lewej krawędzi tarczy

szpica lewa w skos – wierzchołek szpicy w lewym górnym kącie

szpica prawa w skos – wierzchołek szpicy w prawym górnym kącie

szpica na opak – określenie figury heraldycznej zwanej szpicą której podstawa umieszczona jest na całkowitej szerokosci wewnętrznej górnej krawędzi tarczy a ostrze skierowane jest ku dołowi.

szpica, z prawa w skos na opak – określenie figury heraldycznej zwanej szpicą której połowa podstawy wyprowadzona jest ze środka górnej krawędzi tarczy, druga połowa ze srodka lewej krawędzi tarczy, ostrze oparte jest w prawym dolnym kącie podstawy.

szpica z lewa w skos na opak – określenie figury heraldycznej zwanej szpicą której połowa podstawy wyprowadzona jest ze środka górnej krawędzi tarczy, druga połowa ze srodka prawej krawędzi tarczy, ostrze oparte jest w lewym dolnym kącie podstawy.

Promień – figura wyraźnie węższa w podstawie jak klin ( nie więcej jak 1/3 podstawy klina) dotykająca swoim wierzchołkiem dolnej krawędzi tarczy

Ścięcie ostre ( le giron) może być ścięcie ostre lewe lub prawe głowicy, ścięcie boczne prawe lub lewe

Rozstrój – figura heraldyczna w wyglądzie przypomina literę Y powstał z połączenia trzech belek połączonych w środku tarczy (le pairle)

Wręby – trzy belki (wstęgi) zamknięte, ułożone jedna nad drugą , zmniejszającę sie ku dołowi (les hameydes)

Krzyż kotwiczny – zwany także osmoróg

Łękawica – inaczej zamknięta, dwukrotnie złamana belka (pas)

Kroje – ostrza kos, mogą być ułożone w rozstrój, nie należy używać określenia w gwiazdę lub młynkiem

Chorągiew kościelna –

Wilcze kosy – zestawienie dwóch krótkich, wygiętych do środka ostrzy kos. złączonych u dołu

Półtora krzyża – podłużny krzyż z dwoma równymi belkami poprzecznymi, dolna belka pozbawiona prawego ramiona

Półtrzecia krzyża – podłuzny krzyż z trzema belkami poprzecznymi, dolna belka pozbawiona prawego ramienia.

Krzyż zaćwieczony – krzyż podłużny, którego pionowa belka jest zaostrzona u dołu

Koło bez dzwonu – koło od wozu pozbawione częsci konstrukcji czyli szprych i płozy.

Szaszor – postać orła pozbawionego głowy

Pomłość – chusta zwinięta w krąg

Połutoczenica – pół obręczy metalowej

Rogacina – nazwa strzały, może być u dołu rozdarta czyli rozpołowiona, przekrzyżowana lub dwukrotnie przekrzyżowana, przekrzyżowana w pas lub w skos.

Zawiasa kotlowa- wizerunek tego symbolu zaporzyczono od uchwytu kotła do gotowania.

Ostrzew – wizerunek pnia o dwóch ściętych końcach z sękami

Rosochacz mysliwski – strzała która w miejscu grota jest rozdarta

Lemiesz – wizerunek tego narzędzia rolniczego jest w swej formie uproszczonym wizerunku części pługa

Krzywaśń – zwana także rzeką , falowaną wstęgą przypominająca literę S, która może być ułożona w słup lub w pas

Podkowa – figura która składa się z barku ,ramion, ocelów

może być złożona wraz z innymi elementami. Jej pozycja może być barkiem w dół, w bok, z zaćwieczonymi krzyżykami na ocelach i.t.p.

Miecz – figura która składa się z rękojeści, jelca i głowni. W naturalnej pozycji głownią w dół nie wymaga blazonu.

Bróg – inaczej dach czterospadzisty wsparty na czterech żerdziach

Korab – figura przedsawiająca łódź w której stoi wieża

Dalsze informacje dotyczące słownictwa blazonu w aktualizowanym Leksykonie Heraldycznym

 

Do góry

Podstawowe reguly heraldyczne

W heraldyce historycznej jak też tej żywej odniesionej do herbów osobistych nie stosuje się określenia herby ładne lub brzydkie. Istnieją jedynie herby powstałe zgodnie lub niezgodnie z przyjętymi zasadami heraldycznymi. W heraldyce ważna jest symbolika barw i figur, jak też ich układ i wymowa.

  1. herb osobisty szlachecki lub mieszczański zbudowany jest z tarczy herbowej, hełmu, klejnotu, i labrów
  2. w tworzenia herbów stosuje się barwy heraldyczne które zwie się tynkturami. Ważna jest zasada alternacji mówiąca iż nie należy kłaść metalu na metal jak też farby na farbę. Istnieją trzy grup tynktur: farby, metale i futra. Do podstawowych farb stosowanych w heraldyce zaliczmy kolory : czerwony, zielony, niebieski i czarny. W heraldyce europejskiej stosuje się dodatkowo barwę purpurową, pomarańczową i brąz. Do metali zaliczmy złoto i srebro, przedstawiane kolorami żółtym i białym. Do trzeciej grupy tynktur zaliczamy futra midzyinnymi gronostaj, kuna i sobol.
  3. w opisie słownym herbu zwanym blazonem, stosujemy określenie strony prawej i lewej herbu. Określenie to odnosi się w zrozumieniu osoby trzymającej tarczę a nie patrzącej na nią. Opis tarczy rozpoczynam od strony prawej ku lewej następnie z góry ku dołowi.
  4. istnieją określone figury heraldyczne które posiadają ściśle określony kierunek w którym są one zwrócone. Pozycja taka nie wymaga meldowania. Zaliczamy do nich wizerunek orła, lwa, gryfa.
  5. konkretnego opisu położenia na tarczy wymagają przedmioty lub figury bezkierunkowe w grupach jak też przedmioty bezkierunkowe pojedyncze
  6. konkretnego opisu położenia na tarczy wymagają przedmioty lub figury w grupach lub pojedyncze posiadające własny kierunek

 

 

Do góry

Przykłady blazonowania herbów

Dla celów dydaktycznych podajemy przykłady blazonu kilku herbów z którego to opisu należy wykonać rysunek.

W tarczy dzielonej w krzyż, o barwach zmiennych niebiesko-złotych, 1 i 4 złoty krzyż, 2 i 3 czerwony, kroczący lew. Klejnot, z opaski o barwach zmiennych czerwono-zloto-niebiesko-złotych, dwa skrzydła dzielone w pas o barwach zmiennych złoto-niebieskich, niebiesko- złotych, pomiędzy którymi kroczący czerwony lew. Labry w barwach zmiennych złoto-niebieskich, niebiesko-złotych

Tarcza dzielona w słup w barwach niebiesko-srebrnych.W niebieskim, ułożone w słup sześcioramienna gwiazda i księżyc złoty barkiem skierowany w lewo. W srebrnym, czerwona strzała skierowana zeleźcem w dół. Klejnot, wyrastająca z korony postać brodatego męższczyzny odzianego w niebieską szatę, trzymającego w rozłożonych na zewnątrz rękach po jednej strzale, żeleźcem w dół..

W złotej tarczy herbowej zielona trzygóra w podstawie , na której czerwony, blankowny o czarnych fugach mur obronny, z trzema takim samymi wieżami. Klejnot, siedem pawich piór obłożonych takim samym murem z wieżami. Labry w barwach niebiesko-złotych.

W niebieskiej tarczy w pozycji głowicy, prawy czerwony narożnik w którym srebrny miecz ostrzem ku górze. W niebieskim, podkowa srebrna barkiem ku górze z krzyżem kawalerskim srebrnym na którym wznoszący sie do lotu kruk, trzymający w dziobie złoty pierścień. Klejnot, czerwona wieża blankowana o jednym czarnym otworze okiennym, czarno fugowana o trzech blankowanych wieżyczkach. Labry w barwach niebiesko-złotych.

Tarcza dzielona w pas w barwach niebiesko-czerwonych. W niebieskim, słońce złote. W czerwonym, krokiew złota w towarzystwie trzech złotych pszczół w pas złożonych 2 i 1. Klejnot, pomiędzy skrzydłami srebrnymi słońce złote. Labry w barwach zmiennych niebiesko-złotych, czerwono-złotych.

(dla chcących sprawdzić poprawność wykonania powyższego zadania umieściliśmy jego rozwiązanie w postaci rysunków – samych tarcz herbowych – na jednej ze stron naszej witryny)

 

 

Do góry