Recenzje heraldyczne


Recenzje herbarzy i innych publikacji heraldycznych.

Heraldyka Polska

Heraldyka zagraniczna

Prezentowane na tej stronie internetowej recenzje publikacji heraldyczno-genealogicznych mają na celu w skrótowej formie przedstawić zawartości tych opracowań ze szczególnym uwzględnieniem nowości heraldycznych.

Heraldyka Polska

MATERIAŁY DO BIOGRAFII, GENEALOGII I HERALDYKI POLSKIEJ TOM X – ostatni

Najwartościowszą pozycją w tym opracowaniu dla heraldyki praktycznej to ,,Mały słownik heraldyczny czyli blazonowanie po Polsku,, autorstwa Adama Haymowskiego przygotowaną do druku przez Stefana K. Kuczyńskiego. Koncepcja układu słownika odpowiada w zasadzie skodyfikowanym wzorcom stosownym w blazonie europejskim. Zastosowanie terminologii opartej w części na odpowiednikach zwrotów zachodnich jak też w niemałej części na tradycyjnych określeniach polskich ogólnie wywołuje pozytywne wrażenie. Autor przyznaje że rozbieżność jaka istniała pomiędzy heraldyka klasyczna preferowaną na zachodzie a rodzimą innością szlacheckiej heraldyki polskiej była jednym z powodów hamujących przystosowanie się do terminologii zachodniej. Inowacja jaką Haymowski wprowadził w podstawowych zasadach podziału tarczy, odrzucając zależności określeń pomiędzy tarczą dzieloną wzdłuż i wszerz używając nazw figur powstałych z takich podziałów stało się wreszcie faktem.Chociaż, nie ujmując w niczym tym rewolucyjnym krokom, odkryć można kilka niedociągnięć. Między innymi w określeniu podziału tarczy nie sprecyzowano nazw działów tarczy powstałych po dokonaniu dzielenia liniami prostymi. Lakoniczne określenie np. w rozdziale 2 Podział Tarczy, iż tarcza dwudzielna np. w słup jest tak samo dwudzielną np. roztok, mija sie z faktem. Dwudzielność tarczy musi zostać ściśle określona czy odnosi się do powstałych działow pól czy też do zastosowanych w trakcie podziału ilości cięć. Niektóre z podanych tam informacji wymagają jednakże dokładniejszej analizy i opracowania. Ogólnie dobrze ujęty temat. Tematyką tą zajmuje się takżę rola herbowa Nova Heraldia. Patrz www.novaheraldia.net – Pierwsza Powszechna Otwarta Ksiega Herbowa

Bibliografia genealogii i heraldyki polskiej za lata 1980-2001

Anna Celej

W prezentowanym opracowaniu zgromadzono materiały genealogiczne i heraldyczne z okresu dwudziestu dwóch lat (1980–2001). Bibliografia dotyczy podstawowych zagadnień genealogii i heraldyki jako nauk pomocniczych historii, z uwzględnieniem nauk pokrewnych. Jest to zbiór ponad dwóch tysięcy pełnych opisów bibliograficznych, opracowanych zgodnie z polską normą, na który składają się publikacje zwarte, czasopisma, artykuły, recenzje i polemiki.

wyd I, Warszawa 2006

ss. 392, format B5

ISBN: 83-7181-437-2

EAN: 9788371814372

Paweł Dudziński

Symbolika heraldyczna Kościoła to nadal żywy przedmiot badań dla heraldyków. Autor przedstawił wszystkie Kościoły chrześcijańskie współcześnie istniejące na świecie, a posługujące się herbami, omawiając sposób ich powstania i wykorzystywania w życiu codziennym i w liturgii.

wyd I, Warszawa 2007

tom 1: ss. 461, tom 2 (Katalog): ss. 256 nlb. kol., format B5

ISBN: 83-7181-483-6

EAN: 9788371814839

„Korona polska” Kaspra Niesieckiego. Pomnik staropolskiego piśmiennictwa heraldycznego

Iwona M. Dacka-Górzyńska

Pierwsze monograficzne opracowanie jednego z najważniejszych staropolskich herbarzy i przypomnienie postaci jezuity księdza Kaspra Niesieckiego. W pracy scharakteryzowano bogaty warsztat naukowy Niesieckiego, historię druku „Korony polskiej”, oraz odniesiono się do treści heraldyczno-genealogicznych. Przedstawiono okoliczności ponownej, XIX-wiecznej edycji, dzięki której dzieło Niesieckiego stało się tak popularne. Praca ukazuje także recepcję herbarza, jego wykorzystywanie w wywodach legitymacyjnych szlachty polskiej, zainteresowanie dziełem ze strony historiografów oraz miłośników i kolekcjonerów książek. Publikacja uhonorowana Nagrodą im. Adama Hejmowskiego.

wyd. I, Warszawa 2004

ss. 274, il. format B5

ISBN: 83-7181-332-5

EAN: 9788371813320

Kronika polskich rodów szlacheckich Podola, Wołynia i Ukrainy, t. I

Kazimierz Pułaski

Tom I — reprint wydania z 1911 r.
„Kronika…” to nie tylko historia rodzin szlacheckich mieszkających na terenach wymienionych w tytule, ale to także historia tego regionu i roli kulturowej szlachty polskiej i ruskiej zamieszkującej wschodnie kresy dawnej Rzeczypospolitej. Wydanie drugie rozszerzone i poprawione zostało przygotowane z rękopisu przez historyków od lat zajmujących się dziejami ziemiaństwa i szlachty dawnej Rzeczypospolitej.

reprint wydania z 1911 r., Warszawa 2004

ss. 262, format A4

ISBN: 83-7181-315-5

EAN: 9788371813153

Kronika polskich rodów szlacheckich Podola, Wołynia i Ukrainy, t. II

Tadeusz Epsztein (oprac.)

Sławomir Górzyński (oprac.)

Tom II — „Kronika…” to nie tylko historia rodzin szlacheckich mieszkających na terenach wymienionych w tytule, ale to także historia tego regionu i roli kulturowej szlachty polskiej i ruskiej zamieszkującej wschodnie kresy dawnej Rzeczypospolitej. Wydanie drugie rozszerzone i poprawione zostało przygotowane z rękopisu przez historyków od lat zajmujących się dziejami ziemiaństwa i szlachty dawnej Rzeczypospolitej.

wyd. II poprawione, Warszawa 2004

ss. 296, format A4

ISBN: 83-7181-317-1

EAN: 9788371813177

Spis ziemian Rzeczypospolitej Polskiej w roku 1930. Województwo poleskie, województwo wołyńskie.

Tadeusz Epsztein (oprac.)

Sławomir Górzyński (oprac.)

Wykaz właścicieli ziemskich w układzie alfabetycznym (nazwisko, tytuł, imię, nazwa majątku, jego powierzchnia w hektarach) według stanu z 1930 r. Autorzy zapowiadają wydanie Spisu ziemian… dla terenów całej Rzeczypospolitej Polskiej z 1930 r.

wyd. I, Warszawa 1996

ss. 76, format A5

ISBN: 83-85490-56-6

EAN: 9788385490562

Spis szlachty wylegitymowanej w guberniach grodzieńskiej, mińskiej, mohylewskiej, smoleńskiej i witebskiej.

Stanisław Dumin (oprac.)

Sławomir Górzyński (oprac.)

Spis sporządzony na podstawie opublikowanych na przełomie XIX i XX w. urzędowych spisów szlachty tych guberni; wykorzystano materiały z archiwów rosyjskich, białoruskich i litewskich. Praca wydana z inicjatywy Fundacji im. Ciechanowieckich.

wyd. I, Warszawa 1992

ss. 156, format A4

ISBN: 83-85490-06-X

EAN: 9788385490067

„Regestr diecezjów” Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele ziemscy w Koronie w 1783 r.

Sławomir Górzyński

Wstęp i opracowanie przypisów Krzysztof Chłapowski, Sławomir Górzyński,

Wykaz właścicieli i posesorów dóbr ziemskich na terenie Korony po I rozbiorze (bez ziem ukraińskich), dotyczący przeszło 26 tys. własności. Publikacja zwiera informacje o nazwiskach i posesorach kościelnych, a także o strukturze administracyjnej państwa i Kościoła w końcu XVIII w.

wyd. I, Warszawa, wyd II dostępne od marca 2008

ss. 999, format A5;

ISBN: 83-7181-333-3

EAN: 9788371813337

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zasobie, tom 2, Epoka porozbiorowa

Franciszka Ramotowska (red.)

Koedytent: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych

Kontynuacja opracowanego w latach 50. tomu, zawierającego wykaz i omówienie akt z okresu staropolskiego. Przewodnik obejmuje akta z okresu władzy Prus i Rosji na terytorium Polski od zaboru w 1772 r. do odzyskania niepodległości w 1918 r.

wyd. I, Warszawa 1998

ss. 762, format B5

ISBN: 83-7181-024-5

EAN: 9788371810244

Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. 1582-1696. Spisy, t. I

Henryk Lulewicz (oprac.)

Andrzej Rachuba (oprac.)

Koedytent: Instytut Historii PAN

Wykaz obieralnych przedstawicieli najwyższego organu sądowego obejmujący okres całego XVI–XVII stulecia. Trybunał ten jako forum sądowe, apelacyjne miał charakter społeczny, sędziami byli deputaci wybierani w powiatach na specjalnie w tym celu zwoływanych sejmikach.

wyd. I, Warszawa 2007

ss. 470, format A5

EAN: 9788371814921

Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. 1697-1795. Spisy, t. II

Andrzej Rachuba (oprac.)

Przemysław P. Romaniuk (oprac.)

Koedytent: Instytut Historii PAN

Wykaz obieralnych przedstawicieli najwyższego organu sądowego obejmujący okres całego XVIII stulecia. Trybunał ten jako forum sądowe, apelacyjne miał charakter społeczny, sędziami byli deputaci wybierani w powiatach na specjalnie w tym celu zwoływanych sejmikach.

wyd. I, Warszawa 2004

ss. 446, format A5

ISBN: 83-7181-357-0

EAN: 9788371813573

Heraldyka miast wielkopolskich do końca XVIII w.

Marek Adamczewski

Koedytent: Polskie Towarzystwo Heraldyczne

Całościowe opracowanie dotyczące przyjmowania, funkcji, symboliki oraz zmian zachodzących w herbach miast Wielkopolski. W aneksie znalazła się bogata ikonografia herbów miejskich. Praca uhonorowana Nagrodą im. Adama Heymowskiego w 1999 r.

wyd. I, Warszawa 2000

ss. 520, il. 183 + 25 tablic, format B5

ISBN: 83-7181-144-6

EAN: 9788371811449

Herbarz rycerstwa polskiego XVI w.

Józef Szymański

Całościowe zestawienie herbów rycerskich występujących w Rzeczypospolitej w XVI w. — ponad 1000 ilustracji. Zawiera informacje źródłowe dotyczące herbów znanych z XVI w. oraz opisy tych herbów.

wyd. I, Warszawa 2001

ss. 366, il., format B5

ISBN: 83-7181-217-5

EAN: 9788371812170

Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861(1867)

Elżbieta Sęczys

Sławomir Górzyński (oprac.)

Koedytent: Polskie Towarzystwo Heraldyczne, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych

Cenne uzupełnienie opublikowanych herbarzy i innych źródeł do genealogii szlachty Królestwa Polskiego na podstawie zachowanych protokołów posiedzeń Rady Stanu Królestwa Polskiego. Książka otrzymała Nagrodę im. Adama Heymowskiego. Publikacja wydana wspólnie z Polskim Towarzystwem Heraldycznym i Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych.

wyd. I, Warszawa 2000

ss. 918, il., format B5

ISBN: 83-7181-145-4

EAN: 9788371811456

„Korona polska” Kaspra Niesieckiego. Pomnik staropolskiego piśmiennictwa heraldycznego

Iwona M. Dacka-Górzyńska

Pierwsze monograficzne opracowanie jednego z najważniejszych staropolskich herbarzy i przypomnienie postaci jezuity księdza Kaspra Niesieckiego. W pracy scharakteryzowano bogaty warsztat naukowy Niesieckiego, historię druku „Korony polskiej”, oraz odniesiono się do treści heraldyczno-genealogicznych. Przedstawionio okoliczności ponownej, XIX-wiecznej edycji, dzięki której dzieło Niesieckiego stało się tak popularne. Praca ukazuje także recepcję herbarza, jego wykorzystywanie w wywodach legitymacyjnych szlachty polskiej, zainteresowanie dziełem ze strony historiografów oraz miłośników i kolekcjonerów książek. Publikacja uhonorowana Nagrodą im. Adama Hejmowskiego.

wyd. I, Warszawa 2004

ss. 274, il. format B5

ISBN: 83-7181-332-5

EAN: 9788371813320

Do góry

Heraldyka zagraniczna

Jedną z ciekawszych lektur wydawniczych w języku niemieckim, szczególnie dla heraldyków początkujących, jest pozycja wydawnictwa ,,Granat,, o numerze ISBN 978-3-86766-218-5 i tytule,, Heraldik von Adler bis Zinne,,. Wprawdzie opracowanie to nie przedstawia sobą zbyt dużej wartości naukowej jednakże w sposób prosty i przejrzysty tlumaczy tworzenie herbu na zasadzie zastosowania, zarówno zaszczytnych figur heraldycznych jak też figur pospolitych. Interesującym jest komentarz do poszczególnych haseł, który w sposób kompleksowy tłumaczy zastosowanie danego elementu w tarczy herbowej jak też podaje jego odmienne określenia używane w heraldyce regionalnej. Przykładowo: szachownica określenie dla tarczy herbowej dzielonej wielokrotnie w pas i w słup.W niektórych starszych opracowaniach stosuję się również nazewnictwo – geschacht, geplätzelt, gewürfelt, Quaderstück, symbolische Kärtchen, Schach, viereckiger Span. Powstałą w taki sposób figurę o dziewięciu polach i zmiennych na przemian tynkturach nazywamy zaszczytną figurą heraldyczną. W przypadku kiedy szachownica posiada jedynie dziewięć pól w balzonie nie wymienia się ich ilości jest traktowana jako naturalna figura. Powyżej dziewięciu pól ich ilość jest wymieniana. Figura ta powstała na zasadzie podziału tarczy liniami prostymi w słup i pas tworzy pięć miejsc dotyczących pola tarczy oraz cztery miejsca, (kwadraty) zaszczytnej figury heraldycznej. W opisie tarczy herbowej w której przykładowo występuje szachownica, blazon rozpoczynamy określeniem nazwy figury utworzonej na tarczy. W dalszej części wymieniamy barwę pola górnego (prawego heraldycznie). I tak w sposób prosty i zwięzły opisujemy np. ,,Szach , czerwono-srebrny,, opis ten wskazuje że rozchodzi się o tarczę herbową podzieloną na dziewięć pól w barwach czerwono-srebrnych w tym pięć pól czerwonych (tynktura pola tarczy) i cztery srebrne tworzące właściwą figurę heraldyczną . Dla tarczy herbowej szesnastokrotnie zszachowanej blazon brzmi,, Tarcza herbowa szesnastokrotnie zszachowana czerwono-srebrna,, Określenie ,,zszachowana,, wprawdzie niezbyt pasujące do nowoczesnego języka posiada jednak swoje trwałe miejsce w blazonie heraldycznym. Uwzględniająć całość podjętego tematu, ciekawe i przydatne.

,,Wappenkunde,, opracowanie niemieckiego heraldyka Ottfrieda Neubeckera nawiązuje do heraldyki historycznej, przedstawiającej wszystkie płaszczyzny tematyczne, od zarania jej istnienia do naszych czasów. Podobnie jak opisywana powyżej pozycja ,,Heraldik von Adler bis Zinne,, jednakże w sposób bardziej kompleksowy, autor zajął się tłumaczeniem symboliki heraldycznej która rozwinęła się na przestrzeni wieków. Sens i znaczenie symboli zastosowanych w trakcie tworzenia herbów można przedstawić na jednym z przykładów tam opisanych jak chociażby zastosowania elementów ze świata roślinnego. Jak podaje autor jedynie dwa kwiaty, a mainowicie lilia i róża są najbardziej heraldycznymi roslinami. Obydwa kwiaty podlegają bardzo rygorystycznej stylizacji, prawdopodobnie ze względu na fakt że już w naturze kwiaty te fascynują swoim pięknem i prostotą. Lilia jako symbol czystości Matki Bożej była znakiem władców Francji. W swej uproszczonej formie może być pojedyncza, lub podwójna. Róża jako figura heraldyczna występuje jako stylizowany kwiat o pięciu płatkach. W blazonie fakt ten nie zostaje meldowany gdyż przyjęto taką formę jako normę. Jednakże róża może występować również jako trzy, cztero lub sześciopłatkowa. W takim przypadku należy fakt ten podać w blazonie. Często ma miejsce zastosowanie również innych roślin które w sposób oczywisty wnoszą pewne treści w herbie ,,mówiącym,,. Przykładowo w tworzeniu herbu mówiącego dla nazwiska Lipowski (Lindner) sensownym będzie zastosowanie stylizacji drzewa lipy lub części tej rośliny w postaci gałęzi lub liści. Jak już wspomnieliśmy przeróżna tematyka heraldyczna poruszana w tym opracowaniu poparta jest dużą ilością przykładów zarówno w formie opisu jak też w formie obrazowej. Godne polecenia.

Do góry